santacruznagreine a d’fhoilsigh | 03/11/2009

Púcaí agus puimpcíní

Puimpcíní - taispeántas

Taispeántas puimpcíní i gceann de dhoirse Santa Cruz

Tá Oíche Shamhna thart agus tá na puimpcíní ag lobhadh ach thapaíos an deis cúpla grianghraf eile a ghlacadh de na taispeántaisí móra a chroch muintir Santa Cruz ar leac an dorais acu féin le cúpla seachtain anuas. Chuir gleithreán agus fuirseadh na Samhna anseo iontas orm, déanta na fírinne. Más mar seo a bhíonn an tSamhain, conas a bheidh an Nollaig in aon chor? Agus tá Thanksgiving le cur dínn fós againn leis i gceann cúpla seachtain. Dála an scéil, tá maisiúcháin na Nollag crochta i gcuid de shiopaí Santa Cruz cheana féin. B’fhánach an mhaise a bheith ag súil lena mhalairt, is dócha. Níl ceol na Nollag cloiste agam fós, ach déarfainn nach fada uainn an crá croí sin i dtír seo an tomhaltachais.

Púca agus an Mhaighdean Mhuire

An diabhal agus an Mhaighdean Mhuire?

Ní ormsa amháin a bhí an t-iontas leis an bhfonn ceiliúrtha a bhuail muintir an chósta láir anseo. Baineadh stangadh chomh mór céanna as comharsa liom a tháinig anoir ó Washington i mbliana. Dar leis-sean, is beag ceiliúradh a dhéantar ar Oíche Shamhna i bpríomhchathair na tíre. D’eachtraigh sé dom go bhfuair sé cuireadh chun dinnéir ó chara leis Oíche Shamhna cúpla bliain ó shin agus gur múchadh soilse an tí ionas nach mbeadh páistí na sráide ag cnagadh ar an doras. Bí ag caint ar sprionlaitheacht! Is dócha nach ionann DC agus an chuid seo de Chalifornia. I San Francisco a tharla an ceiliúradh is mó i mbliana, leath de mhuintir na cathrach gléasta i bhfeistis éagsúla agus na sluaite ag triail ar an gCastro áit a mbíonn an gabhar á róstadh gach bliain.

Puimpcíní lasta

Puimpcíní lasta

Beimid bréan de chothú an phuimpcín go luath. Agus mé á scríobh seo, tá strúisín puimpcíní ag plobarnaigh leis ar an sorn sa chistin. Níor bhaineas triail as an bpióg fós, ach tá sí ar na bacáin. Caithfear an carn puimpcíní a ídiú anois ar ais nó ar éigean. Ach tá dúil mo chroí agam sa bheoir puimpcín, í beagán spíosrúil agus cosúil le ceirtlis. Nach ait nach n-ólfainn an cheirtlis sa bhaile in aon chor? B’fhéidir go bhfuil sé thar am é sin a athrú. Táthar ag díol na beorach ar phraghas laghdaithe anois toisc go bhfuil Oíche Shamhna thart. Is dócha nach fada eile a bheidh sí ar na seilfeanna. Ba cheart dom a fhoghlaim conas í a dhéanamh. D’ídeodh sé sin an carn crón sa chistin. Sin ceann de chúraimí na seachtaine seo!

Advertisements
santacruznagreine a d’fhoilsigh | 03/11/2009

Iontaisí an fhómhair

Arboretum 033

An grevillea, an bláth a mheallann an dordéan


Chonaiceamar roinnt eile d’iontaisí an tsaoil anseo i Santa Cruz le déanaí: na bleachtfhéileacáin áille a thaithíonn ceann de thránna an bhaile agus na dordéin bheaga a bhíonn le feiscint i gcrannlann UCSC. Scéal na ndordéan ar dtúis. Ar an dtaobh ó dheas de champas UCSC tá crannlann ina bhfásann crainn agus plandaí ó na ceithre hairde. Tá garraithe na hAstráile, Chalifornia, na Nua-Shéalainne agus na hAfraice Theas sa chrannlann, chomh maith le garraí de thorthaí neamhghnáthacha agus garraí na mbolaithe, fiú, gach aon bholadh cumhra i do pholláirí ann. Istigh i ngarraí na hAstráile a fhásann toir mhóra lán bláthanna dearga ar a dtugtar grevillea. Meallann na bláthanna seo na dordéin, ceann de na héin is lú agus is lúfaire ar domhan.

Dordéan UCSC

Ceann de dhordéin na crannlainne (ó arboretum.ucsc.edu)

Is féidir leis an dordéan a chuid sciathán a bhualadh suas le 90 babhta in aghaidh an tsoicind agus eitilt droim ar ais, an t-aon saghas éin a bhfuil an scil sin aige. Níl aon ainmhí eile ar domhan a mbuaileann a chroí chomh tapaidh leis an dordéan, níos mó ná míle uair sa nóiméad uaireanta. Déanann crannlann UCSC scéal mhadra na n-ocht gcos dá cuid dordéan ach thuigfeá dóibh. Cé gur deacair iad a fheiscint ar dtús – is minic a chuimhníos ar an dráma Waiting for Godot agus sinn ag feitheamh go ciúin in aice le grevillea mór – is fiú go mór an fanacht fada sa deireadh. Theastódh ceamara den scoth chun breith ar cheann acu agus mar sin ní liomsa an pictiúr seo. Chualamar an dordéan sula bhfacamar é: bualadh rithimiúil na sciathán cosúil le cuil mhór, nó an dord féin mar a mheabhraíonn an téarma Gaeilge dúinn. Ansin, chonaiceamar é ag scinneadh mar a bheadh saighead chuig ceann de na plandaí. Ólann an dordéan an neachtar, an leacht milis laistigh de na bláthanna. Is mór an trua go bhfuil an chrannlann seo i mbaol a dúnta de bharr na gciorruithe crua atá á ndéanamh ag an UC ar fud an stáit. Cad atá i ndán do na dordéin bhochta?

346

Na bleachtfhéileacáin sa choill

Cruinníonn na bleachtfheileacán i ngarrán eoclaipe in aice leis an dtráigh is aoibhne i Santa Cruz, Tráigh na nDroichead Nádúrtha ó dheas de lár an bhaile. B’fhada liom go dtiocfaidís aduaidh ó na Rockies, áit a gcaitheann siad an t-earrach agus an samhradh. Tugtar bleachtfheileacáin orthu toisc go mbeathaíonn na cruimheanna iad féin ar lus an bhleachta (milkweed i mBéarla), planda lán de neachtar chomh milis sin a bhfuil cuma an bhainne (nó an bhleachta) air. Fásann an lus seo in aice na trá agus is é a mheallann suas le 100,000 bleachtfheileacán aduaidh chun an geimhreadh a chaitheamh anseo. Mar a scríobhtar ar shuíomh Idirlín pháirceanna nádúrtha Chalifornia, is geall le ‘cathair sna crainn’ an garrán ó Dheireadh Fómhair go Márta lena mbíonn d’fhéileacáin ag eitilt ó chrann go crann. Is féileacáin mhóra iad, dath láidir oráiste orthu agus ar shlí chuirfidís na dordéin i gcuimhne duit, cé nach bhfuil siad leath chomh lúfar céanna.

341

Ag sú na gréine

Tearmann dúlra is ea an ceantar beag seo anois, an t-aon tearmann don bhleachtfhéileacán i gCalifornia. Tagann cuairteoirí ó chian is ó chóngar chun iad a fheiscint agus eagraítear turais eolais do ghrúpaí chomh maith. Ní haon iontas go dtarraingíonn na bleachtfhéileacáin an oiread sin daoine chucu. Bhraitheas go raibh draíocht de shaghas éigin ag baint leo, iad ag eitilt tríd an gcoill go séimh, ag guairdeall sa spéir os ár gcionn nó ag tuirlingt ar na craobhacha eoclaipe ina gcnuasaigh níos déanaí sa tráthnóna agus é ag éirí ábhairín fuar. Beidh siad inár measc as seo go Márta. Is maith an comhluadar iad.

338

Ag guairdeall os ár gcionn in airde

santacruznagreine a d’fhoilsigh | 25/10/2009

Seo linn ag piocadh puimpcíní!

Tá Declan leaindeáilte ó Éirinn agus is air atá an t-iontas gur leor t-léine agus briste gearr aimsir na Samhna. Bíonn fuacht ann istoíche ach brothall go leor isló. Is deacair a chreidiúint go raibh sé ina stoirm anseo coicís ó shin. Ar cheann d’iontaisí an tsaoil faoi láthair tá puimpcíní breátha ramhra na Samhna. Tá siad le feiscint i bhfuinneoga agus i bpóirsí Santa Cruz, cuid acu gearrtha agus cuma an arrachtaigh orthu, coinnle beaga ar lasadh laistiar de shúile scanrúla. Tá na siopaí ag cur thar maoil leo: na cinn mhóra rua a mbeadh taithí againn in Éirinn orthu agus cinn bheaga bhuí agus ghlasa a dtugtar squashes orthu nach bhfuil feicthe agamsa chomh minic sin in Éirinn.

Puimpcíní ar díol i gceann de shiopaí Santa Cruz

Puimpcíní ar díol i gceann de shiopaí Santa Cruz

Déantar an-cheiliúradh ar fad ar Shamhain sna Stáit Aontaithe. Inimircigh as Éirinn a thug an fhéile leo go Meiriceá Thuaidh ach is mó go mór an chipeadraíl a tharraingíonn sí anseo ná sa bhaile. Ar cheann de na traidisiúin is deise, dar liom, tá fómhar na bpuimpcíní. Fuaireamar cuireadh an tseachtain seo dul ag piocadh puimpcíní sna páirceanna in aice le Highway 1, an bóthar a shíneann cois cósta ó theorainn Mheicsiceo go teorainn Cheanada agus a dtéann cuid de trí Santa Cruz.

Paiste puimpcíní i Santa Cruz

Paiste puimpcíní i Santa Cruz

Tá na ‘paistí puimpcíní’, mar a thugtar orthu, an-choitianta ar an mbóthar ó thuaidh. A bhuíochas leis an aeráid, fásann na puimpcíní go tiubh in aice na farraige agus tá paiste díobh ann gach cúpla míle. Is aoibhinn mar a lasann siad na páirceanna, go háirithe agus an ghrian ag dul faoi. Nuair a charntar in aice na gclathacha iad le fógairt go bhfuil siad ar fáil laistiar, ní fhéadfá gan iad a fheiscint ón mbóthar. Díoltar na cinn bheaga bhuí agus ghlasa chomh maith, maraon le rogha leathan torthaí agus glasraí, ar luach i bhfad níos lú ná na siopaí móra ar an mbaile.

Puimpcín na sióige a thugtar ar an gceann mór glas

Puimpcín na sióige a thugtar ar an gceann mór glas

Tá na puimpcíní ar cheann de na barraí is mó sna Stáit Aontaithe: fástar beagnach 1.5 billiún punt díobh in aghaidh na bliana i gCalifornia, Pennsylvania, Ohio agus Illinois. Bíonn roinnt acu mór groí agus reáchtáiltear féilte chun na cinn is mó a aimsiú. Tharla ceann de na féilte sin le déanaí i Half Moon Bay ó thuaidh ó Santa Cruz ar Highway 1. Thug puimpcín amháin a raibh 1,658 punt meáchain ann an chraobh leis. Feirmeoir puimpcíní ó Iowa, Don Young, a bhuaigh an duais beagnach $10,000 a ndéanann an t-ollmhargadh Safeway urraíocht uirthi. Shéid ceann de na boinn ar leoraí Young agus é ag taisteal trí Wyoming (n’fheadar cad ina thaobh) ach bhain sé Half Moon Bay amach lena arrachtach rua sa deireadh. Tagann feirmeoirí ó gach cearn de na Stáit Aontaithe go California i gcomhair na féile seo, a gcuid puimpcíní ollmhóra ar iompar ar leoraithe acu agus bíonn aird na meán cumarsáide orthu ar feadh cúpla seachtain.

Don Young, buaiteoir na bliana seo

Don Young, buaiteoir na bliana seo

Is mór idir puimpcín Don agus na cinn bheaga a cheannaíomarna ar Highway 1 ach ní bheidh aon easpa bídh orainn as seo go ceann roinnt seachtainí mar sin féin. Is féidir dinnéar blasta a dhéanamh den phuimpcín, mar shampla strúisín, nó é a róstadh le glasraí eile agus luibheanna agus bíonn blas aoibhinn ar na síolta rósta. Déanfaidh sé milseog bhlasta leis: bíonn an-dúil ar fad ag na Meiriceánaigh sa phióg puimpcín an tráth seo de bhliain. Go deimhin féin, bhí comórtas ite pióg puimpcíní i Half Moon Bay mar chuid den fhéile (d’fhéadfadh a leithéid a bheith déistineach go leor). Tá beoir phuimpcíní ar díol sna siopaí agus sna tábhairní a bhfuil blas láidir spíosrúil uirthi. Saghas deasghnátha is ea gearradh an phuimpcín agus fuaireamar cuireadh ó chomhghleacaithe ár bhfómhar puimpcíní a shnoí i dteannta a chéile. Beidh sceana géara de dhíth orainn.

santacruznagreine a d’fhoilsigh | 22/10/2009

An díospóireacht faoi chúram sláinte … agus gráinneoga

Ní maith liom spior spear a dhéanamh de scéal tromchúiseach, ach tharla cor áiféiseach i scéal an chúraim sláinte an tseachtain seo. Gan aon agó is é an cúram sláinte an scéal is mó atá ag tarraingt aird na meán anseo le dhá mhí anuas. Tá an dá champa mhóra – lucht tacaíochta ‘na rogha poiblí’ agus lucht an status quo – go mór in adharca a chéile. Go dtí seo, árachas do neacha daonna amháin a bhí ag déanamh tinnis do dhaoine ach cúpla lá ó shin ar NPR, tuairiscíodh go raibh úinéirí peataí ag éirí buartha chomh maith. ‘An bhfuil an cúram sláinte do pheataí ag éirí chomh casta agus chomh costasach céanna le hárachas do dhaoine?’ a cheistigh duine de láithreoirí Morning Edition. Craoladh tuairisc ó chlinic d’ainmhithe in Maryland áit a raibh madra a raibh na glúine ag cur as dó ag dul faoi scian. $3,500 in aghaidh na glúine a chosain an chóir leighis.

Cat ar fheirm in aice le Santa Cruz - an bhfuil árachas aige?

Cat ar fheirm in aice le Santa Cruz - an bhfuil árachas aige?

Tá an cúram sláinte d’ainmhithe ag éirí chomh costasach sin go bhfuil daoine a bhfuil peataí acu ag teacht ar an tuairim gur dheas an rud dá n-íocfadh dream éigin eile as – lucht an árachais, mar shampla. Craoladh agallamh le Susan Markham atá ag obair do Veterinary Pet Insurance, an comhlacht árachais ainmhithe is mó sna Stáit Aontaithe. Bhí scéal brónach an phiscín Minnie ina uirlis éifeachtach mhargaíochta aici agus í ar cuairt ag clinic ainmhithe in Atlanta le déanaí. Bhí Minnie ina peata ag páiste beag, ach sheas an páiste ar chos Mhinnie agus bhris sé í. Dúirt an máinlia le máthair an pháiste go dtiocfadh Minnie chuici féin go hiomlán dá gcuirfí obráid uirthi, ach dhiúltaigh an mháthair an chóir leighis toisc go raibh imní uirthi faoin gcostas agus cuireadh Minnie bhocht ina codladh go buan. D’fhág Susan cúpla bróisiúr ag an gcuntar – cúpla pictiúr deas de leithéidí Mhinnie ar an gclúdach, is dócha – agus d’imigh sí léi.

Harriet, an ghráinneog shíocóiseach

Harriet, an ghráinneog shíocóiseach

Ansin, chualamar scéal Harriet, peata gráinneoige atá ag Kristin Zorbini Bongard ó Wisconsin. Cheannaigh Kristin árachas sláinte dá gráinneog i mbliana agus is í a bhí buíoch de. Cuireadh obráid ar Harriet, ach lean sí de bheith ag tochas na créachta arís agus arís eile agus ar deireadh scaoil sí na greamanna. B’éigean Harriet a chur ar dhrugaí frithshíocóiseacha, an saghas druga a thabharfaí do dhuine a bheadh ag imeacht as a mheabhair. Bhí na dochtúirí den tuairim gurb í Harriet an chéad ghráinneog riamh a raibh an tsíocóis uirthi. $80 sa bhliain atá ar árachas bunúsach gráinneoige, ach chosain cóir leighis Harriet beagnach $3,000 sa deireadh agus b’éigean do Kristin $1,900 de sin a íoc í féin. Is gá pócaí móra chun na gráinneoga a choimeád slán. Ansin, thosaigh Kristin ag déanamh aithrise ar ghnúsachtaigh gráinneoige, beo ar NPR. Ba mhór idir Morning Edition agus Adhmhaidin an mhaidin áirithe sin.

santacruznagreine a d’fhoilsigh | 17/10/2009

Saoirse cainte agus UC Berkeley

Túr na hollscoile, an campanile, a bunaíodh ar thúr Piazza San Marco sa Veinéis

Túr na hollscoile, an campanile, a bunaíodh ar thúr Piazza San Marco sa Veinéis

Bhí postáil ar an mblag seo agam tuairim is mí ó shin faoi na ‘cóisirí tae’, slógaí a d’eagraigh an eite dheis i gcoinne Barack Obama i Washington agus i hallaí pobail timpeall na tíre ní ba luaithe i mbliana. Ar cheann de na húdair imní a bhí ann faoi ‘chóisir’ Washington, bhí an drochmheas a léirigh na hagóideoirí ar iriseoirí nach raibh ina maidríní lathaigh ag Fox News. Léiriú eile ar fad ar an tsaoirse cainte a fuaireas agus mé in Ollscoil Chalifornia Berkeley an tseachtain seo.

Tá UC Berkeley ar cheann de na hollscoileanna is fearr ar domhan. Tá ceann agus fiche de dhuaiseanna Nobel buaite ag scoláirí dá cuid. An tseachtain seo féin, bronnadh duais Nobel san Eacnamaíocht ar dhuine eile díobh, Oliver Williamson. Agus cé go bhfuil tua brúidiúil na géarchéime eacnamaíochta ag titim ar áirsí uaisle an UC chomh maith céanna le gach aon áit eile, maireann cáil Bherkeley dá scoláireacht fhorásach agus radacach in an-chuid réimsí éagsúla léinn. Tá an Léann Ceilteach á theagasc ann, agus bíonn deis ag mic léinn an Nua-Ghaeilge a fhoghlaim. Go deimhin, níl cúrsa iomlán fochéime sa Léann Ceilteach ar fáil in aon ollscoil eile sna Stáit Aontaithe.

Aoibhinn beatha an mhic léinn...

Aoibhinn beatha an mhic léinn...

cáil na raidiciúlachta ar champas UC Berkeley ó thús na haoise seo caite i leith. Mheall sé intleachtóirí neamhspleácha riamh anall, daoine a cheistigh an tslí ina raibh an pholaitíocht, an cultúr agus an tsochaí féin eagraithe. Síos trí na blianta, chuaigh na mílte mac léinn i mbun agóide san ollscoil agus ar shráideanna na cathrach ar chúiseanna éagsúla: i gcoinne an ollsmachtachais agus an fhaisisteachais sna 1930í, i gcoinne na rialacha nua frith-Chumannacha a achtaíodh sna Stáit Aontaithe sna 1950í, ar son saoirse cainte sna 1960í, ar son chearta do mhná, do mhionlaigh eitneacha agus do dhaoine aeracha sna 1970í. Maireann an traidisiún sin fós.

Mar sin féin, bhí cuma thar a bheith suaimhneach ar an gcampas agus mé ann, fiú ar Sproul Plaza, áit ar tharla go leor de na hagóidí stairiúla. Cé go bhfuil 35,000 míle mac léinn ag freastal ar Bherkeley, ní raibh an campas leath chomh plódaithe agus a cheapas a bheadh sé. Níor bhris réabhlóid amach agus mise ag siúl thart ach bhí blaiseadh den pholaitíocht chomhaimseartha le fáil: póstaeirí crochta d’fhuinneoga ag áiteamh nach ceart margadh a dhéanamh den oideachas ollscoile, bileoga frithchogaidh á scaipeadh ag mic léinn, léirsithe eile beartaithe faoi na ciorruithe airgeadais, brú á chur ar dhuine d’ollúna an dlí toisc gur chosain sé gnéithe áirithe den chiapadh in Guantánamo Bay.

An pholaitíocht chomhaimseartha ar Sproul Plaza

An pholaitíocht chomhaimseartha ar Sproul Plaza

Ach ba é Caifé na Gluaiseachta um Saoirse Cainte ba mhó a tharraing m’aird. Is dócha gurb iad na blianta a chaitheas i m’iriseoir a thug orm suim a chur ann. Bunaíodh an Ghluaiseacht um Saoirse Cainte i mBerkeley i 1964, faoi anáil Ghluaiseacht na gCearta Sibhialta, nuair a cuireadh srian ar imeachtaí polaitiúla ar an gcampas. D’áitigh na mic léinn go rabhthas ag cur sriain lena saoirse cainte agus gur cheart go bhféadfaidís leanúint dá slógaí agus dá gcruinnithe polaitiúla ar Sproul Plaza. Gabhadh níos mó ná 800 mac léinn le linn móragóide i mí na Nollag 1964. An bhliain dár gcionn, reáchtáil na mic léinn agus na léachtóirí araon sraith agóidí i gcoinne an chogaidh i Vítneam agus i gcoinne an choinscríofa. Íorónta go leor, chuir na hagóidí sin le hiarrachtaí Ronald Reagan go dtoghfaí ina ghobharnóir ar Chalifornia é agus bhí an bua aige i 1966. Níor leasc leis an lámh láidir a úsáid i gcoinne na n-agóideoirí ina dhiaidh sin.

Caifé na Gluaiseachta um Saoirse Cainte

Caifé na Gluaiseachta um Saoirse Cainte

Nuacht na hÉireann ar crochadh i mBerkeley

Nuacht na hÉireann ar crochadh i mBerkeley

Lasmuigh de Chaifé na Gluaiseachta um Saoirse Cainte, bhí painéil mhóra phlaisteacha a raibh suas le fiche ceann de nuachtáin laethúla Bhéarla an domhain crochta orthu, The Guardian, The South China Post agus The Jerusalem Post ina measc. Ag déanamh ionadaíochta ar son na hÉireann bhí The Irish Examiner. Ba dheacair dom a shamhlú go mbeinn ag léamh scéalta nuachta na hÉireann ar phainéal poiblí i gCalifornia maidin ghrianmhar i lár Dheireadh Fómhair. Smaoineamh iontach ab ea é nuacht an lae a chrochadh go poiblí mar sin mar léiriú ar thábhacht na saoirse cainte don daonlathas ar fud an domhain. Laistigh bhí cóipeanna de shean-nuachtáin Cheantar na Bá greamaithe de na boird faoi do chupán. Ní bheadh aon easpa léitheoireachta ort ach go háirithe. Ach b’ait liom gur i mBéarla amháin a bhí na nuachtáin, go háirithe i stát ilteangach Chalifornia, ar Easpáinnigh iad beagnach leath an daonra. Ní saoirse cainte go saoirse cainte i dteangacha uile an domhain.

santacruznagreine a d’fhoilsigh | 17/10/2009

The Audacity of Hype? Cuairt Obama ar San Francisco

Tharla go rabhas i gCeantar na Bá ar an lá céanna le Barack Obama le déanaí. Bhí breis póilíní ar shráideanna San Francisco agus daoine i mbun agóide ar son agus i gcoinne an Uachtaráin ar na láithreacha traidisiúnta slógaidh, leithéidí Union Square i gcroílár na cathrach. Is léir go bhfuil Obama teanntaithe idir an eite chlé, a bhfuil an-díomá ar go leor acu nach bhfuil sé radacach go leor, agus an eite dheis, ar dóigh leo gur deachtóir dainséarach é atá ag iarraidh réimse brúidiúil Cumannach a chruthú sna Stáit Aontaithe.

Obama: mí na meala thart le fada

Obama: mí na meala thart le fada

An t-achrann leanúnach faoin árachas sláinte ba chúis le cuid mhaith de na hagóidí: an eite chlé ag iarraidh ar Obama ‘an rogha phoiblí’ a chaomhnú (is é sin, go bhféadfadh duine árachas sláinte poiblí a fháil, seachas a bheith i dtuilleamaí comhlachta phríobháidigh) agus an eite dheis ag fógairt go bhfuil ‘árachas sláinte Cumannach’ beartaithe ag Obama agus go mbeidh daoine a bhfuil árachas príobháideach acu thíos go mór leis an athrú toisc go méadóidh na comhlachtaí príobháideacha a gcuid táillí ballraíochta.

Bhí daoine de chuid na heite deise ag agóid i gcoinne an easnaimh sa bhuiséad poiblí leis. ‘A trillion times no’, a bhí ar phóstaer phlacard duine acu, í ag áiteamh go glórmhar nár mhian léi go gcaithfeadh a cuid garpháistí obair cánacha breise a íoc amach anseo chun an t-easnamh a chúiteamh. I dtuairisc ar cheann de na meáin áitiúla, d’fhógair fear amháin go raibh sé ‘against bigger government and over-regulation and destruction of our health care’.

Cuid de pholaitíocht radacach Bherkeley

Cuid de pholaitíocht radacach Bherkeley

Agus mé ag siúl trí Bherkeley an lá faoi dheireadh, bhí cuid den fhreasúra atá ag Obama le brath ar na sráideanna. Bíonn mangairí sráide de gach aon tsórt ar Telegraph Avenue, iad ag reic gan aon rud faoin spéir, idir burritos blasta Meicsiceacha agus phaimfléidí Marxacha. Bhí fear amháin a raibh greamaitheoirí gluaisteáin ar chlár mór adhmaid roimhe amach. Ina measc, bhí ceann a raibh ‘George W. Obama’ scríofa air, agus an-tóir air, a dúirt sé liom. Is cosúil gur deacair do lucht leanúna a shásamh fiú agus tú sa phost polaitiúil is cumhachtaí ar domhan.

Telegraph Avenue, an áit ar tharla círéibeanna iomráiteacha Bherkeley sna 1970í

Telegraph Avenue, an áit ar tharla círéibeanna iomráiteacha Bherkeley sna 1970í

Tá an cinneadh Duais Síochána Nobel na bliana seo a bhronnadh ar Obama ag tarraingt go leor conspóide anseo leis. Ar an Berkeley Daily Planet, bhí litir fheargach ó Joseph Anderson dar teideal ‘The Audacity of Hype’, imeartas focal searbhasach ar dhírbheathaisnéis an Uachtaráin: ‘It’s a morbid joke right? Barack Obama? Nobel Peace Prize? Not since Henry Kissinger was given “the Peace Prize” in 1973 has the awarding of the Nobel Peace Prize involved such a sad and tragic irony’. Níor thacaigh eagarfhocal an Planet leis an dearcadh binbeach úd: ‘Journalists with a caustic streak had a field day with George Bush, and many of them don’t seem to have gotten over the experience … What the naysayers miss is that world peace in our lifetime isn’t a destination, it’s a journey’. Ach is deacair duaiseanna síochána a chosaint agus Obama ar tí trúpaí breise a chur chun na hAfganastáine.

Ceann de nuachtáin Oirthear na Bá

Ceann de nuachtáin Oirthear na Bá

Vótáil ochtó cúig faoin gcéad de phobal San Francisco ar son Obama in olltoghchán na bliana seo caite. Cathair ‘ghorm’ (sa chiall pholaitiúil) amach is amach is ea í. Dá reáchtáilfí toghchán eile ar maidin amárach, áfach, n’fheadar cé chomh láidir agus a bheadh an tacaíocht sin. B’fhéidir nach iad na sráideanna forásacha mórthimpeall UC Berkeley an léiriú is cruinne ar thuairimí polaitiúla uile Cheantar na Bá, ach is léir go bhfuil an freasúra i gcoinne Obama ag bailiú nirt.

santacruznagreine a d’fhoilsigh | 13/10/2009

Santa Cruz na báistí síoraí

Nach mé a bhí soineanta ag baisteadh Santa Cruz na gréine ar an mblag seo? Tá an stoirm is measa ó 1962 i leith ag réabadh trí chathair Santa Cruz agus lár Chalifornia ar fad, San Francisco san áireamh. Tá sé ag clagarnaigh le cheithre uaire a chloig fichead anuas, tá bóithre faoi uisce, tá daoine á n-aistriú amach as a dtithe agus fágadh gan solas sinn cuid den lá. Agus mé á scríobh seo, tá an ghaoth ag lascadh na fuinneoige agus tá brosna agus cipíní an gheimhridh á séideadh timpeall an chlóis. Tá stró ar an gcrann líomóide lasmuigh den doras tosaigh, na géaga á lúbadh siar agus aniar gan taise gan trócaire. Chuas amach ag bailiú líomóidí tite ó chianaibh agus bádh mé go craiceann. Beidh líomanáid againn as seo go Thanksgiving ar a laghad nó go dtí an Nollaig féin. Agus tá plá bíobalta seangán againn le cúpla uair a chloig anuas. Buaileann siad isteach chugainn go rialta gan choinne, gan chuireadh ach caithfidh sé gur gráin leo an bháisteach mar tá ionradh ar scála míleata á dhéanamh acu ar an seomra folctha faoi láthair. Leagadh na cannaí bruscair lasmuigh cúpla babhta anocht, agus níorbh iad na racúin (ná na seangáin) ba chúis leis. An rud is annamh is iontach; táimid cráite ag na racúin chraosacha chéanna. Pé poll ina bhfuil siad inniu, tá súil agam go bhfuil siad fliuch báite.

Mapa na báistí: féach an paiste dorcha os cionn lár Chalifornia!

Mapa na báistí: féach an paiste dorcha os cionn lár Chalifornia!

Tá na meáin áitiúla ag tuairisciú gur tharla cúpla maidhm talún sna cnoic lasmuigh den chathair inniu. Bhuail ualach pluda faoi cheann de na tithe ar Grizzly Flat Road agus d’fhág duine de mhuintir an tí teanntaithe istigh ann. Dúirt na póilíní go raibh pluda agus smionagar ag teacht anuas an cnoc ina slaoda agus iad ag iarraidh an bhean a tharrtháil. Is cosúil gurb iad na ceantair a dódh i dtinte an tsamhraidh is measa atá buailte, toisc nach bhfuil an talamh láidir a dóthain chun an bháisteach a sheasamh. Níor tharla an oiread sin tinte i gceantar Santa Cruz, ach deirtear go bhfuil cuid de mhórcheantar LA i mbaol ó na maidhmeanna talún. Is maith an ní go bhfuilimse i gcroílár Santa Cruz, i bhfad ó na cnoic agus ón talamh a dódh sna tinte.

Duine á shéideadh chun siúil i lár Santa Cruz

I ngleic leis an gclagar i lár Santa Cruz

Tá an mótarbhealach idir seo agus San Jose, Highway 17, faoi uisce ag mullach an chnoic, áit a bhfuil cúpla log mór sa bhóthar. Fágann sé sin Santa Cruz ina oileán, geall leis. Nach ait an rud é gur chaith ionadaithe tofa Chalifornia an deireadh seachtaine ar fad ag plé na géarchéime uisce a mbítear ag déanamh an oiread sin cainte fúithi? Baineann dhá ghné leis an ngéarchéim chéanna: eapsa báistí, atá ag dul in olcas go mór le blianta beaga anuas a bhuíochas leis an athrú aeráide, agus drochinfreastruchtúr píopaí chun an t-uisce a iompar ó na taiscumair go dtí an pobal. Aimsíodh réiteach sealadach ar an easpa báistí inniu ach go háirithe. Agus tuar na haimsire? Maolóidh an stoirm de bheagán anocht agus imeoidh sí léi isteach faoin tír. Gura fada uainn í. Agus an bhail chéanna ar na seangáin.

santacruznagreine a d’fhoilsigh | 11/10/2009

Páirc náisiúnta Wilder Ranch

Sand Plant Beach i bPáirc Náisiúnta an Wilder Ranch

Sand Plant Beach i bPáirc Náisiúnta an Wilder Ranch

Craoladh clár teilifíse anseo le gairid ar PBS, an stáisiún teilifíse poiblí, faoi pháirc náisiúnta Yosemite i lár Chalifornia, ceann de sheoda nádúrtha an stáit seo, a deirtear. Rianaíodh scéal na bpáirceanna náisiúnta ar fad ar fud na tíre agus thug duine de na staraithe a bhí faoi agallamh ‘an smaoineamh ab fhearr dá raibh ag na Meiriceánaigh riamh’ orthu. Ba í an argóint a bhí aige gurbh éigean do na Meiriceánaigh a n-easpa ailtireachta agus séadchomharthaí stairiúla a chúiteamh ar shlí éigin. Déantar mór-is-fiú anseo d’fhoirgneamh atá níos mó ná céad bliain d’aois, rud nach dtarlódh go brách san Eoraip áit a bhfuil raidhse láithreacha tógtha a théann siar i bhfad sa stair. Níl a leithéid anseo toisc nár fhág na bundúchasaigh rianta fisiciúla mar sin ina ndiaidh agus féachtar ar na páirceanna náisiúnta mar shéadchomharthaí stairiúla na tíre seo.

Failltreacha an Wilder Ranch

Failltreacha an Wilder Ranch

Tá roinnt de na páirceanna sin thart faoi Santa Cruz, ina measc an Wilder Ranch State Park cúpla míle ó thuaidh den chathair. Tá 7,000 acra sa pháirc fhairsing seo, í ag síneadh ó mhachairí réidhe an chósta isteach sna sléibhte agus chomh fada le teorainn UCSC. Síneann raon rothar fan an chósta chomh fada léi agus an seaniarnród de chuid Union Pacific nach n-úsáidtear ach i gcomhair lastais anois, cé go bhfuil pleananna ag comhairle na cathrach í a athoscailt mar líne turasóireachta. Sníonn srutháin (a dtugtar ‘góilíní’ anseo orthu – Wilder Creek, Baldwin Creek) chomh fada leis na hinbhir ar an gcósta. Tá na hinbhir chéanna thar a bheith torthúil. D’fhástaí leitís agus cál iontu san am a caitheadh ach fágadh faoi na plandaí dúchasacha fiáine iad le blianta beaga anuas mar chuid d’athchóiriú na páirce. Meallann an fiántas sin thar n-ais éin agus éisc nach bhfacthas anseo le fada.

Iarnród tréigthe Union Pacific

Iarnród tréigthe Union Pacific

Tá cuid mhaith tránna beaga gainmheacha fan an chósta seo, go leor díobh caomhnaithe agus gan cead isteach ag an bpobal orthu. Snámhann rónta ramhra trí stuanna móra cloiche agus deirtear go mbíonn madraí uisce, míolta móra agus deilfeanna le feiscint chomh maith, cé nach bhfacamarna iad an lá faoi dheireadh. Agus tá ceo iomráiteach lár Chalifornia ann chomh maith. Titeann sé go hobann gan choinne. Chaithfeá geansaí a bhreith leat i gcónaí ar eagla na heagla, go háirithe an tráth seo de bhliain agus an geimhreadh ag teannadh linn.

Cuid d'fheirm mhuintir Wilder

Cuid d'fheirm mhuintir Wilder

Ba leis na Ohlone, bundúchasaigh lár Chalifornia an talamh seo tráth. Cuireadh an saol a bhí acu bunoscionn ar fad nuair a tháinig na Spáinnigh i 1776. Cé go bhfuil cuid de na bundúchasaigh fós ina gcónaí sa cheantar seo, is beag a fhanann dá gcultúr: tá a gcuid teangacha ar fad imithe in éag le caoga bliain nó mar sin. I lár Wilder Ranch tá feirm athchóirithe a tógadh sna 1840í nuair a bhí an ruaig curtha ar na Ohlone. D’úsáidtí ar dtús mar fheirm déiríochta í. Ag an am sin, bhí cáil Santa Cruz ag leathadh i bhfad is i gcéin mar cheantar an-saibhir: bhí na crónghiúiseanna agus crainn mhóra eile á leagan go tiubh chun lománaíochta, agus bhíothas ag déanamh aoil i bhfoirnéisí a bhí ag brath ar sholáthar leanúnach adhmaid. Mheall cáil an tsaibhris muintir Wilder chun an cheantair thart faoi 1870 agus níorbh fhada gur cheannaíodar an fheirm seo. Nuair a thit an tóin as an déiríocht sna 1930í, shocraíodar go ndéanfaidís ranch den fheirm agus chuireadar beithígh ag iníor sna páirceanna.

Amú sa cheo?

Amú sa cheo?

Bhíothas chun tithe a thógaint anseo sna 1970í ach throid muintir Santa Cruz ina choinne sin agus caomhnaíodh an ceantar ina pháirc náisiúnta. Níorbh aon Yosemite é an Wilder Ranch, ach b’fhiú an turas rothair é go siúráilte. Ach níor fhéadas gan cuimhneamh ar na Ohlone, ar baineadh a gcuid tailte díobh an chéad lá riamh. Ar a laghad, luaitear iad san ionad taispeántais agus beidh lá ceiliúrtha ag a sliocht ar an bhfeirm an mhí seo chugainn. Tá scéal na mbundúchasach i gCalifornia ag dó na geirbe agam de réir mar a léim na cuntais faoin léirscrios a deineadh ar na treibheanna agus ar a dteangacha. Beidh a thuilleadh agam faoina scéal i bhfad na haimsire.

santacruznagreine a d’fhoilsigh | 10/10/2009

Crónghiúiseanna maorga an champais

Crónghiúiseanna lasmuigh de m'oifig

Crónghiúiseanna lasmuigh de m'oifig

Tá campas UCSC thar a bheith neamhghnáthach ar mhórán slite, ach déarfainn gurb iad na crónghiúiseanna arda, maorga an tréith is suaithinsí dá mbaineann leis (mura gcuirtear na leoin sléibhe san áireamh: a thuilleadh fúthusan ag teacht go luath). Baineann UCSC an-leas as áilleacht na crónghiúise ina ábhar poiblíochta agus is í an chrónghiúis an chéad íomhá a fheictear ar shuíomh Idirlín Roinn na Teangeolaíochta. Sa lá atá inniu ann, ní fhásann an chrónghiúis ach ar chósta lár agus thuaisceart Chalifornia, agus i bpaiste beag d’oirdheisceart Oregon. Crann an-seanda ar fad is ea é, áfach, agus bhaineadh fairsingeacht bhreá leis san am a caitheadh. Dar le leabhar ríshuimiúil a cheannaíos i siopa na hollscoile, The Natural History of the UC Santa Cruz Campus, caoga milliún bliain ó shin bhain na crónghiúiseanna le foraois ollmhór a chlúdaigh an chuid ba mhó de leathsféar thuaidh an domhain. Tuairim is ocht milliún bliain ó shin, nuair a d’athraigh an aeráid sa chuid seo den domhan, a chúlaigh an chrónghiúis go dtí an ceantar réasúnta beag ina bhfásann sí inniu.

An choirt chrón is cúis lena hainm

An choirt chrón is cúis lena hainm

Is í an chrónghiúis an crann is airde dá bhfásann ar chlár na cruinne. Tá cuid de na cinn is airde i gCalifornia 360 troigh ar airde, níos faide ná páirc peile. Fásann an chrónghiúis óg go han-tapaidh ar fad, suas le seacht dtroithe in aghaidh na bliana. Bíonn saol an-fhada ag an gcrónghiúis chomh maith, chomh fada le dhá mhíle bliain uaireanta. Sin fíric a bhain an anáil díom, agus mé ag léamh liom faoi scáth crónghiúise ag am lóin inné. Bíonn coirt nó craiceann an-tiubh ar fad orthu agus is beag an roisín atá ann, rud a fhágann gur rídheacair iad a chur trí thine. Is maith an chosaint í an choirt chéanna: gach lá agus mé ag strácáil liom i gcoinne an chnoic, feicim fógra Fire Danger ar thaobh an bhóthair. Níos minice ná a mhalairt, bíonn ‘high’ nó ‘extreme’ scríofa air, fiú agus sinn i lár Dheireadh Fómhair. Is cosúil go gcuireann an craiceann tiubh naimhde eile an chrainn ó dhoras chomh maith, dála feithidí nó ainmhithe beaga nó móra a chuirfeadh poill ann. Bíonn go leor uisce de dhíth ar an gcrónghiúis agus súnn sí isteach ó cheo na maidine é. Tá cuid acu chomh hard san go suathann siad an ceo san aer os a gcionn agus titeann a thuilleadh braonaíocha uisce anuas orthu.

Crónghiúis na gréine

Crónghiúis na gréine


Bhíodh an-tóir ar an gcrónghiúis dá hadhmad agus faoi dheireadh an 19ú haois, bhí cáil ar Santa Cruz mar láthair ina leagtaí an-chuid crann. Go deimhin, bhí tionscal láidir lómánaíochta san áit. D’úsáidtí go leor den adhmad chun áitheadóireachta: dhéantaí aol de mharmar anseo agus dhóití an marmar in áitheanna a bhfuil rian díobh le feiscint ag bun an champais go fóill. Bhí an-chuid adhmaid de dhíth ar na háitheadóirí chun an splanc a choimeád sa tine agus gearradh an chuid ba mhó de chrónghiúiseanna Santa Cruz go talamh le linn na tréimhse sin.

D'fhéadfadh an smután seo a bheith céad bliain d'aois nó níos mó

D'fhéadfadh an smután seo a bheith céad bliain d'aois nó níos mó

Ach tá teacht aniar sa chrónghiúis: fásann sí arís, go tapaidh agus go tréan, agus mar sin a tharla i gcás na gcrann atá ar fud an champais inniu. Is cosúil gur beag crann buaircíneach air atá ábalta ar athfhás chomh láidir leis an gcrónghiúis. Ní haon iontas go maireann cuid acu dhá mhíle bliain. Roimhe seo, is mó duine a chreid gur thug saol fada na cróghiúise tréithe osnádúrtha nó beannaithe di. Sna 1980í, thóg mic léinn altóirí agus tearmainn i measc na gcrónghiúiseanna san áit a bhfuil College 9 agus College 10 ina seasamh inniu agus bhaist Elfland ar a dtír tairngire. Ag siúl dom faoi scáth na gcrónghiúiseanna inné, rith sé liom gur geall le hardeaglaisí glasa, nádúrtha iad, ag síneadh go maorga i dtreo na spéire, gathanna gréine ag síothlú anuas tríothu. Is áille go mór iad ná teampall ar bith.

santacruznagreine a d’fhoilsigh | 05/10/2009

Boladh cumhra agus bluegrass

Rinceoirí na páirce

Rinceoirí na páirce


Mé díreach ar ais ó fhéile bhliantúil bluegrass San Francisco, Hardly Strictly Bluegrass. Ba í seo an t-ochtú bliain den fhéile a reáchtáiltear saor in aisce i gceann de chúinní iomráiteacha na cathrach, Páirc an Droichid Órga. Agus bí ag caint ar láthair nótáilte! Mura raibh grá do chroí agat don bhluegrass crua ba chuma, toisc go raibh raon chomh leathan san stíleanna ceoil agus ceoltóirí le clos ar an láthair le linn an deireadh seachtaine. Cé a cheapfadh, mar shampla, go mbeadh Billy Bragg ag casadh ag féile bluegrass, nó The Chieftains, fiú? Is léir go raibh sainmhíniú an-leathan in úsáid ag lucht eagraithe na féile ach nach cuí an rogha í sin agus fréamhacha an bhluegrass féin i gceol na hÉireann, na hAlban agus Iarthar na hAfraice?
An slua ollmhór ag Stáitse an Bhainseó

An slua ollmhór ag Stáitse an Bhainseó


Ní raibh an oiread san cur amach agam ar an mbluegrass roimh dom imeacht go Páirc an Droichid Órga ach is mó mo chion anois air ná riamh. Bhí anamúlacht thar na bearta le brath sa pháirc ag na bainseónna, na maindilíní agus na fidileacha go léir, gan trácht ar dhrumaí móra agus cnagadh síoraí seasta Iarthar na hAfraice. Ar na réaltaí ba mhó bhí Gillian Welch agus Emmylou Harris féin, ar bronnadh dochtúireacht oinigh sa cheol uirthi le linn na féile. Bhí Emmylou níos fearr fós ná mar a bhí sí nuair a chonac í i mBaile Átha Cliath anuraidh. B’fhéidir gur fearr léi na páirceanna móra seachas an National Stadium. Bíonn stró uirthi ag cuid de na nótaí arda ó am go chéile, ach is cuma faoi sin. Ní dhéanann an ciachán ach cur le paisean agus le briseadh croí na n-amhrán féin. Caithfidh sé go bhfuil Emmylou amach sna seascaidí anois, ach níor dhóigh leat é lena raibh de chroí agus d’anam á gcur sa cheol aici, an ghaoth ag séideadh a cuid gruaige báine agus an clapsholas ag titim ar San Francisco.
An Dr. Emmylou Harris

An Dr. Emmylou Harris


Bhí Gillian Welch thar barr chomh maith, cé go raibh gála gaoithe ag ropadh isteach ón Aigéan Ciúin tríd an bpáirc ag an am. ‘Things are falling apart up here’, a dúirt sí, agus cuid den trealamh á séideadh san aer thar an stáitse. Bhí idir óg agus aosta sa slua, lánúintí óga grámhara agus daoine a bhí ag teannadh amach sna blianta ina measc. Agus ualach mór madraí! Ní fhaca riamh an oiread san acu ar aon láthair amháin. Ar an mórgóir, bhíodar an-séimh ar fad, go deimhin féin ní ba shéimhe ná cuid de na daoine a raibh an iomarca ólta nó caite acu. Ar cheann de na cuimhní a fhanfaidh liom ón deireadh seachtaine, tá boladh cumhra na ndrugaí ar foluain os cionn na páirce ó cheann ceann an lae. Dhein Gillian Welch suntas de chomh maith: ‘there’s a refined, fragrant smell wafting around me’, a dúirt sí, rud a chuir an slua ag liúraigh le háthas.
Fleaige na féile

Fleaige na féile


Duine de bhaincéirí móra San Francisco, Warren Hellman, a íocann as an bhféile seo gach bliain. Bhíodh sé sna Poblachtánaigh ach d’fhág sé iad nuair a chuadar le creideamh. ‘There are two parties in this country: the Democratic Party and the Religious Party’, a dúirt sé. N’fheadar cad a spreagann a fhlaithiúlacht, ach caithfidh sé nach bhfuil aon ghanntanas airgid ar Hellman chun na céadta ceoltóirí a thabhairt le chéile ar aon láthair amháin, gan trácht ar íoc as costais slándála agus leictreachais. B’fhéidir gur mó an meas a bheadh ar na baincéirí sa bhaile dá n-eagróidis cúpla féile mhór cheoil saor in aisce.

« Newer Posts - Older Posts »

Ranganna